Ngày Thế giới phòng chống Lao năm 2026: “PHÁT HIỆN LAO GẮN VỚI KHÁM SỨC KHỎE ĐỊNH KỲ CHO MỖI NGƯỜI DÂN”

Những thành tựu nổi bật trong công tác phòng chống Lao tại Việt Nam

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến công tác phòng chống Lao, thể hiện qua việc ban hành nhiều chính sách và hành động cụ thể hỗ trợ công tác chống Lao trên toàn quốc. Về chính sách, Nhà nước đã xây dựng một khung pháp lý toàn diện và vững chắc cho công tác phòng chống bệnh Lao. Nền tảng quan trọng được đặt ra từ Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm số 03/2007/QH12 và được cụ thể hóa qua Nghị quyết 20-NQ/TW về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Đặc biệt, quyết định số 374/QĐ-TTg ngày 17-03-2014 của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng chống Lao đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, tạo định hướng chiến lược dài hạn cho công tác này. Bên cạnh đó, Chính phủ đã ban hành Công điện 25/CĐ-TTg, ngày 25/03/2024 về việc tăng cường công tác phòng, chống bệnh Lao và Quyết định số 1208/QĐ-TTg ngày 17/10/2024 về việc kiện toàn Ủy ban Quốc gia chấm dứt bệnh Lao. Các văn bản chuyên môn như hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh Lao (Quyết định số 162/QĐ-BYT ngày 19/01/2024); hướng dẫn triển khai hoạt động phát hiện bệnh Lao gắn với các cơ sở khám chữa bệnh (Quyết định số 2627/QĐ-BYT ngày 05/09/2024)…

Nghị quyết 72-NQ/TW được ban hành ngày 09/9/2025 về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, định hướng ngành y tế chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng đã tạo tiền đề thuận lợi cho việc triển khai hiệu quả công tác phòng chống bệnh Lao, với việc lồng ghép khám phát hiện bệnh Lao trong khám sức khoẻ định kỳ và khám sàng lọc miễn phí hàng năm cho người dân. Công văn 1393/TTg-KGVX ngày 27/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo về việc tăng cường công tác phòng chống Lao đã chỉ đạo sát sao các Bộ, ngành, cơ quan Trung ương, Uỷ ban Nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và Bộ Y tế thực hiện các giải pháp, nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm soát Lao, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh Lao vào năm 2030 tại Việt Nam. Về chỉ đạo tổ chức thực hiện, Bộ Y tế đã ban hành công văn 1050/BYT-KCB ngày 13/2/2026 về việc Tăng cường công tác Phòng chống Lao, chỉ đạo cụ thể UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hiện thực hoá Nghị quyết số 72-NQ/TW và Công văn số 1393/TTg-KGXX của thủ tướng Chính phủ trong 7 nhiệm vụ cụ thể nhằm đẩy mạnh công tác phòng chống bệnh lao tại địa phương.

Mặc dù năm 2025 có sự thay đổi lớn trong việc tổ chức, sắp xếp lại bộ máy chính quyền 2 cấp, ảnh hưởng không nhỏ tới hoạt động hệ thống y tế nói chung và hoạt động Chương trình Chống Lao nói riêng trên toàn quốc, tuy nhiên với sự nỗ lực của cả hệ thống và đội ngũ cán bộ y tế làm công tác phòng chống Lao, Chương trình chống Lao quốc gia đã triển khai hiệu quả các chỉ đạo từ Chính phủ và Bộ Y tế và đạt được kết quả tốt nhất từ trước đến nay với số bệnh nhân Lao được phát hiện hơn 119.000 ca bệnh (tăng khoảng 5% so với năm 2024), tỷ lệ bệnh nhân Lao có bằng chứng vi khuẩn học 75% (tăng 3% so với năm 2024), tỷ lệ điều trị thành công đạt 90% (cao hơn tỷ lệ điều trị thành công trung bình trên toàn cầu - 88%).

Thực hiện định hướng chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”

Năm 2026, Chủ đề Ngày Thế giới phòng chống Lao là “Yes! We Can End TB! Led by Countries! Powered by People!” (“Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt – Nhân dân đồng hành!”). Chủ đề này nhấn mạnh những yếu tố then chốt thúc đẩy tiến bộ trong cuộc chiến chống Lao: vai trò lãnh đạo của các quốc gia và sức mạnh của người dân. Thông điệp khẳng định rằng các quốc gia không chỉ tham gia mà chính là lực lượng dẫn dắt trong cuộc chiến chống bệnh lao. Đồng thời, chủ đề cũng tôn vinh những đóng góp của các cộng đồng, người bệnh và người sống sót sau lao, nhân viên y tế, các nhà vận động chính sách, nhà khoa học, các tổ chức xã hội và các đối tác – những lực lượng đang ngày đêm đóng góp cho công cuộc chấm dứt bệnh lao. Chủ đề năm nay là lời kêu gọi tăng cường trách nhiệm, cam kết và hành động lấy người dân làm trung tâm, nhằm thúc đẩy tiến trình hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh Lao vào năm 2030.

Trên cơ sở chủ đề toàn cầu, Việt Nam lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới phòng chống lao năm 2026 là “Phát hiện Lao gắn với khám sức khoẻ định kỳ cho mỗi người dân”.  Chủ đề này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong việc tăng cường phát hiện sớm bệnh Lao thông qua hệ thống khám sức khỏe định kỳ, qua đó góp phần giảm lây nhiễm trong cộng đồng và nâng cao hiệu quả điều trị. Theo Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, định hướng quan trọng của ngành y tế là chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng. Người dân được khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, từng bước giảm gánh nặng chi phí y tế”. Tất cả cán bộ, viên chức và người lao động tại các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân đều được khám sức khỏe định kỳ hằng năm theo quy định. Đối với người dân không thuộc nhóm trên cũng sẽ được khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần. Trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân bắt buộc phải được chụp X-quang và xét nghiệm GeneXpert. Các cơ sở khám bệnh đều đã được trang bị hệ thống X-quang thường và kỹ thuật số. Chương trình Chống Lao Quốc gia đã có 45 xe chụp X-quang kỹ thuật số lưu động, 250 máy X-quang trong đó có 84 máy X-quang di động kỹ thuật số tới tỉnh/thành phố trên toàn quốc, đảm bảo tính khả thi của hoạt động. Đối với xét nghiệm GeneXpert, Chương trình Chống Lao Quốc gia hiện đã có 500 máy tại 34 tỉnh/thành phố. Tất cả các trường hợp có bất thường nghi lao trên phim X-quang do bác sỹ hoặc phần mềm trí tuệ nhân tạo đọc sẽ được chỉ định xét nghiệm GeneXpert để chẩn đoán lao. Người bệnh lao sau khi phát hiện sẽ được thu nhận và quản lý điều trị trong hệ thống Chương trình Chống Lao Quốc gia.                

Mặc dù vậy, tình hình dịch tễ bệnh lao tại nước ta còn rất nặng nề, Tổ chức Y Tế thế giới ước tính Việt Nam có khoảng 184.000 bệnh nhân lao mới, 9.400 bệnh nhân Lao kháng thuốc và hàng năm có khoảng 12.000 người tử vong do Lao. Việt Nam xếp thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng bệnh Lao kháng thuốc cao nhất thế giới.

Với kỳ vọng từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời. Đây là bước đi quan trọng nhằm phát hiện sớm bệnh tật, giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân. Để đạt được mục tiêu chấm dứt bệnh Lao, cần có sự ủng hộ và cam kết mạnh mẽ của lãnh đạo các cấp, sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể và toàn xã hội, nhằm bảo đảm nguồn tài chính bền vững và triển khai đồng bộ các can thiệp phòng, chống lao từ Trung ương đến địa phương./.

Minh Nhạn (Tổng hợp)